← Wiedza

IRZplus 2026 i WNI — co zmieniła ustawa o zdrowiu zwierząt

Od stycznia 2026 r. rejestracja zwierząt odbywa się wyłącznie cyfrowo. Nowa ustawa wprowadziła Weterynaryjny Numer Identyfikacyjny, rozszerzyła zakres gatunkowy i podniosła stawki kar. Termin na wyrobienie WNI — 18 czerwca 2026 r. — właśnie minął. Co to oznacza dla Twoich klientów i co możesz zrobić jako weterynarz terenowy.

Kluczowe fakty
  • Ustawa o zdrowiu zwierząt uchwalona 21 listopada 2025 r., weszła w życie 18 marca 2026 r.
  • Od 1 stycznia 2026 r. wszystkie zgłoszenia w IRZplus (bydło, owce, kozy, świnie, koniowate) są wyłącznie cyfrowe — papierowe formularze nie są już przyjmowane.
  • Nowy Weterynaryjny Numer Identyfikacyjny (WNI) — każdy posiadacz zwierząt musiał go wyrobić do 18 czerwca 2026 r.
  • Kary administracyjne powiązane z przeciętnym wynagrodzeniem krajowym (8 903,56 zł w 2025 r. [stat.gus.gov.pl]); maksymalne stawki 65 000–71 000 zł za poważne naruszenia.
  • Nowe gatunki objęte rejestracją: pszczoły, psy, koty, fretki (ramy prawne; część bez natychmiastowego obowiązku), sklepy zoologiczne i schroniska.

Co zmieniła ustawa o zdrowiu zwierząt z marca 2026?

Ustawa z dnia 21 listopada 2025 r. o zdrowiu zwierząt [isap.sejm.gov.pl] zastąpiła obowiązującą od 2004 r. ustawę o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt. To nie była kosmetyczna zmiana — nowa ustawa przebudowała cały system identyfikacji i rejestracji, wdrożyła unijne rozporządzenie 2016/429 (Prawo dotyczące zdrowia zwierząt) [EUR-Lex] i do kilku przepisów dołożyła krajowe rozwiązania, które w UE nie były wymagane.

Dla hodowców bydła, owiec, kóz, świń i koniowatych najważniejsze są trzy zmiany:

  • Koniec papierowych zgłoszeń. Od 1 stycznia 2026 r. wszystkie zdarzenia rejestracyjne — urodzenia, przemieszczenia, upadki, uboje — trafiają do IRZplus wyłącznie w formie elektronicznej. Powiatowe biura ARiMR nie przyjmują już papierowych formularzy.
  • Nowy WNI dla każdego posiadacza. Weterynaryjny Numer Identyfikacyjny zastępuje dotychczasowe numery siedzib stada jako główny identyfikator podmiotu w systemie. Bez niego dostęp do pełni funkcji IRZplus jest ograniczony.
  • Wyższe kary i nowe podstawy do ich nakładania. Grzywny są teraz powiązane z przeciętnym wynagrodzeniem krajowym, co sprawia, że ich wysokość będzie rosnąć razem z inflacją płac, a nie pozostanie zamrożona jak dotychczas.

Ustawa wdrożyła też cyfrowe dokumenty transportowe dla świń — ARiMR stopniowo zastępuje papierowe zaświadczenia zdrowotne towarzyszące przy transporcie cyfrowym odpowiednikiem generowanym bezpośrednio z IRZplus. Szczegóły harmonogramu wdrożenia w poszczególnych województwach warto weryfikować bezpośrednio u powiatowego lekarza weterynarii.

WNI — czym jest i czy Twoi klienci mają już numer?

Weterynaryjny Numer Identyfikacyjny to nowy identyfikator przydzielany przez ARiMR każdemu posiadaczowi zwierząt objętych obowiązkiem rejestracji. Dotyczy to hodowców bydła, owiec, kóz, świń i koniowatych — niezależnie od wielkości stada. Jeden hodowca z kilkoma siedzibami stada dostaje jeden WNI dla siebie jako podmiotu, nie osobny dla każdej siedziby.

Jak wyrobić WNI? Hodowca wypełnia wniosek elektronicznie przez IRZplus (po zalogowaniu przez profil zaufany lub e-dowód) albo składa wniosek papierowy w biurze powiatowym ARiMR. Biuro ARiMR nadaje numer i przesyła potwierdzenie. Numer jest stały — nie zmienia się przy zmianie miejsca hodowli ani przy dołożeniu nowej siedziby stada.

Czy Twoi klienci mają WNI? Większość hodowców, którzy aktywnie korzystali z IRZplus przed 2026 r., zdążyła go wyrobić — albo sama, albo z pomocą doradcy rolnośrodowiskowego albo ośrodka doradztwa rolniczego. Problem dotyczy najczęściej:

  • hodowców prowadzących stada samodzielnie, bez korzystania z usług doradczych,
  • starszych rolników, którzy unikali systemu do tej pory i zgłoszenia robili papierowo,
  • hodowców, którzy rzadko kontaktują się z inspekcją i nie śledzą komunikatów ARiMR,
  • nowych podmiotów, które zaczęły hodowlę w 2025 lub 2026 r. i nie przeszły jeszcze pełnej rejestracji.

Przed wizytą na nowej fermie warto zapytać, czy klient ma WNI. Jeśli nie — i tak będziesz musiał działać w IRZplus w jego imieniu lub nie będziesz mógł w pełni zaewidencjonować wizyty.

Co po terminie 18 czerwca 2026?

Termin na wyrobienie WNI przez istniejących hodowców minął 18 czerwca 2026 r. Co to oznacza w praktyce?

Nie ma automatycznej kary. Ustawa przewiduje możliwość nałożenia grzywny administracyjnej przez ARiMR, ale mechanizm jej nakładania wymaga wszczęcia postępowania. Inspekcja nie wystawia automatycznie mandatów — najpierw wzywa do uzupełnienia braków w wyznaczonym terminie. Dopiero przy braku reakcji lub przy wykryciu naruszenia podczas kontroli stada grzywna staje się realna.

Konsekwencje praktyczne są jednak poważne. Brak WNI ogranicza dostęp do IRZplus — hodowca nie może w pełni korzystać z systemu, nie może zgłaszać zdarzeń elektronicznie (a papierowo już nie ma jak), co samo w sobie staje się nowym naruszeniem. Przy każdej kontroli inspekcji weterynaryjnej lub ARiMR brak WNI będzie odnotowany w protokole.

Co doradzić klientowi, który nie wyrobił WNI?

Działaj szybko — im szybciej, tym mniejsze ryzyko. Konkretne kroki:

  1. Złóż wniosek o WNI niezwłocznie — przez IRZplus lub w biurze powiatowym ARiMR.
  2. Zadbaj o to, żeby zaległe zdarzenia (urodzenia, upadki, przemieszczenia) były zgłoszone — nawet z opóźnieniem lepiej niż wcale.
  3. Jeśli ARiMR już wysłało wezwanie — odpowiedz na nie pisemnie i pokaż, że działania naprawcze są podjęte. To zazwyczaj wystarczy, żeby postępowanie zostało umorzone lub ograniczone do upomnienia.

Maksymalne grzywny — 65 000–71 000 zł — dotyczą poważnych naruszeń, takich jak celowe ukrywanie zwierząt, fałszerstwo dokumentów rejestracyjnych czy brak reakcji na wielokrotne wezwania przy epidemii choroby zakaźnej. Za samo opóźnienie w wyrobieniu WNI grozi kwota znacznie niższa, ale i tak może być dotkliwa dla małego gospodarstwa. Wysokość jest ustalana jako wielokrotność przeciętnego wynagrodzenia (8 903,56 zł w 2025 r. [stat.gus.gov.pl]) — i będzie rosła razem z wynagrodzeniami w kolejnych latach.

Nowe gatunki objęte rejestracją — pszczelarze, psy, koty

Ustawa z 2025 r. jako pierwsza w Polsce objęła ramy prawne dla rejestracji pszczół. Pasiecznicy z pasiekami powyżej określonego progu (szczegóły w rozporządzeniu wykonawczym) będą zobowiązani do zgłoszenia pasiek w IRZplus. Dla weterynarza terenowego to potencjalnie nowy typ klienta — leczenie chorób pszczelich, wystawianie dokumentacji przy sprzedaży rodzin pszczelich i stosowanie leków weterynaryjnych w ulach będzie coraz szerzej wchodzić w zakres pracy lekarza terenowego.

Psy, koty i fretki są w ustawie, ale obowiązek rejestracji nie jest jeszcze aktywny — ustawa tworzy tylko ramy prawne i delegacje do rozporządzeń. Kiedy te rozporządzenia wejdą w życie, właściciele psów i kotów będą musieli rejestrować zwierzęta w systemie. Na razie nie ma terminu — warto śledzić komunikaty Ministerstwa Rolnictwa.

Sklepy zoologiczne i schroniska dla zwierząt zyskały natomiast wyraźne obowiązki rejestracyjne od razu — jako podmioty prowadzące obrót zwierzętami kompaniowymi muszą się zarejestrować jako podmioty weterynaryjne. Dla weterynarii terenowej to ograniczone bezpośrednie znaczenie, ale jeśli obsługujesz schronisko lub duży sklep zoologiczny — upewnij się, że klient jest już zarejestrowany.

IRZplus w praktyce weterynarza terenowego

Weterynarz terenowy ma w IRZplus dwa rodzaje obowiązków: jedne wynikają z przepisów (zdarzenia, które tylko lekarz może zgłosić), drugie wynikają z tego, że hodowca po prostu prosi o pomoc.

Co lekarz wpisuje obowiązkowo

  • Upadki zwierząt, przy których wymagana jest adnotacja lekarza weterynarii — np. podejrzenie choroby zakaźnej.
  • Wyniki badań poubojowych i ubojów z konieczności, gdy przepisy wymagają lekarza do wpisu.
  • Zdarzenia związane z ograniczeniami przemieszczania przy chorobach zakaźnych — tu lekarz inspekcji jest zobowiązany do wpisów w systemie.

Co robisz w praktyce, bo klient prosi

  • Pomagasz zgłosić przybycie lub ubytek zwierzęcia — szczególnie u hodowców, którzy dopiero uczą się obsługi systemu.
  • Sprawdzasz przed wizytą, jakie zwierzęta powinny być w stadzie według IRZplus — zwłaszcza przy stwierdzeniu padnięcia lub podejrzeniu kradzieży.
  • Synchronizujesz stado z IRZplus — przez plik CSV lub bezpośrednio przez API — żeby mieć aktualne numery kolczyków w programie bez przepisywania.

Ten ostatni punkt — import CSV z IRZplus — jest szczególnie przydatny przy nowym kliencie lub po dłuższej przerwie w obsłudze stada. Zamiast przepisywać numery kolczyków z papierowej listy, hodowca (lub Ty w jego imieniu) pobiera plik CSV z IRZplus, wgrywasz go do Lecznicy Terenowej i program automatycznie porównuje stan stada z tym, co już masz w bazie.

Synchronizacja stada z IRZplus — dwie drogi

Lecznica Terenowa obsługuje oba sposoby pobierania aktualnego stada z IRZplus:

Droga 1 — plik CSV (bez konfiguracji)

  1. Hodowca (lub Ty w jego imieniu) loguje się do IRZplus i eksportuje listę zwierząt jako plik CSV.
  2. W programie przejdź do Zwierzęta → Import z IRZplus, wybierz hodowcę i wgraj plik.
  3. Program porównuje plik z aktualnym stadem i pokazuje różnice — zatwierdzasz, co chcesz przyjąć.

Droga 2 — API IRZplus (raz skonfiguruj, potem jeden klik)

  1. Hodowca zakłada dla lecznicy konto pracownika w portalu IRZplus (Moje konto → Pracownicy → Dodaj pracownika) i przekazuje Ci dane logowania.
  2. Wpisujesz te dane w ustawieniach hodowcy w Lecznicy Terenowej — panel Połącz z IRZplus.
  3. Od tej chwili synchronizację stada uruchamiasz jednym kliknięciem bez pobierania pliku CSV.

Każdy import można cofnąć — program ostrzeże, jeśli od czasu importu zarejestrowano już leczenie dla któregoś ze zaimportowanych zwierząt.

Obie ścieżki dają ten sam efekt: aktualne numery kolczyków, daty urodzenia, płeć i rasę w programie bez ręcznego przepisywania. Konfiguracja API ma dodatkową zaletę — po podłączeniu konta pracownika Lecznica Terenowa może też automatycznie wysyłać zgłoszenia IRZ do ARiMR za każdym razem, gdy wpiszesz przybycie, ubytek, ubój lub zmianę oznakowania u hodowcy, bez logowania się do portalu IRZplus. Szczegóły tej funkcji opisuje artykuł Integracja z IRZplus — wszystkie możliwości Lecznicy Terenowej.

Uwaga

To materiał informacyjny, nie porada prawna. Przepisy wykonawcze do ustawy o zdrowiu zwierząt są wydawane stopniowo — niektóre terminy i szczegółowe zasady mogą jeszcze ulec zmianie. W konkretnych przypadkach kieruj się aktualną treścią przepisów, komunikatami ARiMR oraz wytycznymi powiatowego lub wojewódzkiego lekarza weterynarii.

Najczęstsze pytania

Czym jest WNI i kto musi go mieć?

Weterynaryjny Numer Identyfikacyjny to nowy identyfikator nadawany przez ARiMR każdemu posiadaczowi zwierząt objętych obowiązkiem rejestracji. Dotyczy hodowców bydła, owiec, kóz, świń i koniowatych. WNI zastępuje lub uzupełnia dotychczasowe numery siedzib stada — bez niego nie można w pełni korzystać z systemu IRZplus.

Co się stanie, jeśli klient nie wyrobił WNI przed 18 czerwca 2026?

Brak WNI po terminie nie oznacza automatycznej kary. ARiMR najpierw wzywa do uzupełnienia danych — dopiero brak reakcji lub kontrola mogą skończyć się grzywną. Klient powinien działać jak najszybciej: złożyć wniosek o WNI i wyrównać zaległe zgłoszenia w systemie.

Czy weterynarz musi pomagać klientom przy WNI i IRZplus?

Nie ma takiego obowiązku prawnego, ale w praktyce wielu hodowców pyta weterynarza terenowego o pomoc przy systemie. Lekarz może logować się do IRZplus w imieniu klienta, jeśli klient go do tego upoważni — tak jak dotychczas przy zgłaszaniu upadków i przemieszczeniach.

Czy papiery przy transporcie świń są jeszcze wymagane?

ARiMR wdraża cyfrowe odpowiedniki dokumentów towarzyszących przy transporcie świń, zastępując papierowe zaświadczenia zdrowotne. Szczegóły harmonogramu należy weryfikować w aktualnych komunikatach ARiMR i u powiatowego lekarza weterynarii, bo wdrożenie odbywa się stopniowo.

Jakie nowe gatunki objęła ustawa o zdrowiu zwierząt?

Ustawa tworzy ramy prawne dla rejestracji pszczół, psów, kotów, fretek, sklepów zoologicznych i schronisk. Pszczoły są w tym gronie najistotniejszą zmianą dla weterynarii terenowej. Obowiązek rejestracji psów i kotów nie jest jeszcze aktywny — wymaga osobnych rozporządzeń, których termin nie jest znany.

Źródła

Powiązane artykuły

Integracja z IRZplus — wszystkie możliwości Lecznicy Terenowej

Synchronizacja stada, automatyczne zgłoszenia ZP/ZR/ZUR/ZTUKU/ZZO, konto pracownika — kompletny przewodnik.

Import stada z IRZplus w 2 minuty

Jak pobrać plik CSV z IRZplus i wgrać do Lecznicy Terenowej — krok po kroku.

e-KLZ — elektroniczna książka leczenia zwierząt

Obowiązek z 2024 r., system GLW nadal nie istnieje. Co dokumentować i kiedy e-KLZ naprawdę ruszy.

Antybiotyki u zwierząt gospodarskich wg prawa UE

Zakaz rutynowej profilaktyki, ograniczenia metafilaktyki, substancje zastrzeżone tylko dla ludzi.

Masz nowego klienta z dużym stadem?

Wgraj CSV z IRZplus i miej pełne stado w programie w 2 minuty. Bezpłatny okres próbny bez zobowiązań.

[email protected]